Plancyclus

Veel planprocessen worden per deel doorgelopen, waarbij er geen goed overzicht is over vervolgstappen. Ook is niet altijd goed bekend wat eerdere planstappen hebben opgeleverd. We pleiten voor een goed regieplan.

Basismodus

In de Natuurlijke Alliantie wordt een heel plancyclus afgesproken. Deze plancyclus kan op 2 niveaus worden doorlopen. De eerste modus is ontleend aan de WWW-aanpak vanuit het ministerie van I&W.

Weten

Plannen maken zonder kennis over het gebied past niet in een systeemaanpak. Onder het kopje ‘Weten’ wordt informatie en kennis verzameld mbt urgentie, vraagstelling én de probleemervaring bij betrokken personen en organisaties. Ook het feitenrelaas van bodem, water en natuur/groen hoort hierbij. Verder moet rekening worden gehouden met wensen en randvoorwaarden van onder andere gemeente, waterschap, belangenorganisaties en omwonenden.

Willen

Er zijn altijd meerdere mogelijkheden in een beleids- of inrichtingsproces. Keuzes zijn afhankelijk van ambities. Vanuit haalbare ambities kunnen per gebied of deelgebied integrale opgaves worden bepaald. In die opgaven worden de ambities geconcretiseerd in ruimtelijke eisen en ingrepen, die rekening houden of inspelen op de kansen en beperkingen van het natuurlijke systeem.

Werken

Daarna wordt een integrale visie of een inrichtingsplan uitgewerkt en geconcretiseerd. Bijna altijd zijn er meerdere disciplines bij betrokken, vaak vanuit verschillende achtergronden. Het is gewenst om deze disciplines goed te laten samenwerken. Ook is het belangrijk dat ze de uitkomsten van de eerdere planstappen begrijpen en gebruiken. Uitwerkingen dienen logisch en begrijpelijk te zijn, vaak blijkt een verhalende beeldende rapportage het meest effectief en inspirerend.

Professionele modus

De WWW-aanpak is in de professionele modus verder uitgewerkt en gespecificeerd in 7 dialogen.

Waarden positioneren

Waarden en positionering

Onze acties en ambities zijn veelal terug te voeren op innerlijke drijfveren. Het is gewenst om je bewust te zijn van je drijfveren en om die bespreekbaar te maken in een projectgroep. Die drijfveren hebben deels betrekking op onze maatschappij en de bewustwording van de dynamiek daarvan. Denk bijvoorbeeld aan ontwikkelingen mbt klimaatveranderingen, toename van complexiteit en duurzaamheid. Het is daarbij van groot belang om te beseffen wat ze voor jou als persoon betekenen, of je je persoonlijk verantwoordelijkheid voelt, om een stellingname te overwegen of tot acties over te gaan.

Het is belangrijk om duidelijk te maken dat deze aanpak gepositioneerd moet worden als een breed planconcept, dat het niet alleen maar gaat om ‘de natuur’. De aanpak kan een basis bieden voor planning van maatschappelijke functies (energie, zorg, recreatie) en voor de combinatie daarvan.

Urgentie

Het besef en gevoel van urgentie is essentieel voor de motivaties van personen en organisaties om actief te worden en een bijdrage te leveren aan de transitie. Als te weinig draagvlak bestaat voor de transitie gaat het niet lukken. Mensen moeten voelen dat hun problemen en vragen herkend en erkend worden.

Systeemanalyse

In de systeemaanpak van de Natuurlijke Alliantie wordt de relevante geachte informatie geïntegreerd, geabstraheerd en verbeeld tot een kennisniveau, dat ook door niet deskundigen te begrijpen is. In latere plantrajecten spelen altijd ambities en voorkeuren een rol, idee is dat deze gebaseerd moeten zijn op geaccepteerde feiten.
Voorbeelden product ‘Systeemanalyse’

Ambities

Er zijn altijd meerdere ontwikkelmogelijkheden in een ruimtelijk planproces. Het is belangrijk om helder inzicht te krijgen in de keuzemogelijkheden. Die mogelijkheden zijn mede gekoppeld aan ambities, aan welke waarden er belangrijk gevonden worden en waaraan de prioriteit gegeven kan worden.

Beslissers en bestuurders willen vaak graag weten wat het minimum is, en wanneer een belang voldoende behartigd wordt. Ook is er steeds meer belangstelling voor de vraag op welke manier ambities van verschillende domeinen gecombineerd kunnen worden.

Naast weten is creativiteit en een verkenning naar (vooraf onvermoede) mogelijkheden van groot belang in het transformatieproces. Ambities bepalen is ook zoeken naar synergie tussen partijen en accepteren dat keuzes voor- en nadelen voor betrokkenen met zich meebrengen.

Gebiedsopgaven

De opgaven voor een concreet gebied worden benoemd en inzichtelijk gemaakt. Hierdoor kunnen ze gecombineerd worden en kan gezocht worden naar koppelkansen. Ook wordt helder waar ze elkaar in de weg zitten, en of er keuzes of varianten nodig zijn.

Planprocessen en realisatie?

Verbinding van 2 cycli

Bij ruimtelijke planvorming lopen processen en vinden dialogen plaats in 3 cycli: (1) beleid, (2) inrichting/ herinrichting en (3) beheer/ onderhoud. Het is gewenst dat deze trajecten elk afzonderlijk op een consistente manier worden doorlopen, maar ook dat ze onderling worden verbonden.

Tussen de cycli

De eerste verbinding is noodzakelijk tussen de drie sporen. Dat lijkt zo vanzelfsprekend, maar is dat in de praktijk helemaal niet. De inhoudelijke relatie tussen beleid en uitvoering/beheer is vaak sporadisch ontwikkeld. Dat heeft ermee te maken dat het beleid kan gezien worden als onderdeel van de systeemwereld, en inrichting en beheer als onderdeel van de concrete wereld.

‘Ik snap niet waarom we iets van dat beleid moeten weten, we voeren onze projecten immers allemaal integraal uit. Dat beleid is denk ik wel goed voor wethouders, maar voor de praktijk heeft het geen betekenis’ (ambtenaar middelgrote stad Nederland).

Tussen de onderdelen

Ten tweede is een verbinding gewenst tussen de afzonderlijke onderdelen. Een makkelijk voorbeeld is de systeemanalyse: de gebiedsanalyse op beleidsniveau (vaak op stedelijke of regionaal niveau) moet logisch verbonden zijn met de gebiedsanalyse bij inrichting of herinrichting (vaak op wijk of buurtniveau). En de terreinanalyse bij aanleg en onderhoud moet weer logisch aansluiten bij de inrichtingsanalyse.

Tips voor gebruik van het schema

Hierbij tips voor het

  • Het schema is een kapstok die samenhang verbeeldt, en niet meer dan dat. Het schema geeft houvast door vaste ingrediënten. Deze maken het mogelijk om maatwerk te realiseren door binnen een generiek kader elke keer weer dialoog aan te gaan en gesprek te voeren
  • Per keer kan de volgorde worden bepaald, en kunnen ingrediënten worden ‘overgeslagen’ of toegevoegd. Ze helpen ook bij het herkennen van eventuele hiaten.
  • De aanpak helpt om op de korte termijn sturing te vinden vanuit de lange termijn richting.
  • Het is belangrijk om te werken vanuit een concept van het hele proces. Anders kan het proces na een van de fases stokken, of een ongewenste dynamiek krijgen. Ook kan er weerstand ontstaan als mensen in een analyse fase denken dat ze geen oplossingen mogen bedenken. Dus het is belangrijk om een perspectief te krijgen op de hele doorloop.
  • Timing van onderdelen belangrijk, als je aangeeft alleen te werken vanuit de natuurlijke alliantie kun je weerstand krijgen. Het gaat immers niet alleen over fysieke systemen, ook over sociale systemen. Het systematisch werken kan ook plezier opleveren, je moet erin investeren om dat duidelijk te maken.