Systeemanalyse

In bijna alle gevallen is er te veel informatie van het natuurlijke systeem. In een werksessie met de waterexperts van de gemeente Breda blijkt men te werken met 8o basiskaarten op watergebied. Voor bodem en groen is dat niet anders.

Combineren van kaarten

In de systeemanalyse wordt al deze informatie gecombineerd tot kaarten die overzicht bieden en daardoor een goed handelingsperspectief hebben.

Huiswerk

We zeggen wel: een initiatiefnemer (veelal een gemeente of waterschap) moet ‘eerst zijn huiswerk doen’. Dat huiswerk bestaat dus uit het combineren van allerlei detailinfo tot thema- en systeemkaarten. Hierbij moet goed worden nagedacht over het schaalniveau van de analyse. Veel gemeenten hebben voornamelijk informatie over het gebied binnen hun eigen gemeentegrenzen. Dat is vrijwel altijd onvoldoende om vat te krijgen op het systeem. In de praktijk is dat niet zo eenvoudig. Belangrijke obstakels zijn de inhoudelijke complexiteit en de verschillende ‘talen’ die de betrokkenen spreken. Zo blijkt het vaak al een uitdaging om bodem, water en groen/ natuur op één kaart te combineren.

Landschapsanalyse

De systeemanalyse kan gezien worden als een soort landschapsanalyse. Er zijn allerlei manieren om een landschapsanalyse uit te voeren, ze zijn vaak gericht op beeldkwaliteit of de aanwezigheid van elementen of historische structuren. Deze analyse manier voldoet niet als basis voor klimaatadaptatie of een Omgevingsvisie. De systeemanalyse van de Natuurlijke Alliantie wordt uitgevoerd in 3 stappen:

  • Bronkaarten
  • Themakaarten
  • Systeemkaart

Bronkaarten

Bronkaarten zijn kaarten met detailinformatie, bijvoorbeeld over de overstromingsdiepte na een dijkdoorbraak, of over de vitaliteit van het bomenbestand. De keuze en beschrijving van de bronkaarten wordt bij voorkeur gedaan in een werkgroep, waarin minimaal vertegenwoordigers van een gemeente en een waterschap aanwezig zijn.

Kwaliteit van de informatie

Uit de selectie blijkt welke informatie aanwezig is, welke ontbreekt en wat de kwaliteit ervan is. In de pilots werd duidelijk dat de informatie weliswaar regionaal is, maar niet buiten de grenzen van het waterschap komt. Dit kan vreemde situaties opleveren, de grens van de waterschappen Noorderzijlvest en Hunze en Aa’s loopt dwars door de stad Groningen. De kaarten verschilden in opmaak en indeling, waardoor het combineren een lastige klus bleek.

Functionele indeling van de waterkaarten

De waterkaarten waren altijd gericht op functies, zoals de indeling in leggers van in A, B en C-watergangen (definities van brabantkeur.nl).
A-wateren: de belangrijkste wateren van de regio, zoals grotere sloten, beken en waterplassen.
B-wateren: bijvoorbeeld een (klein) kavelslootje tussen twee perceeleigenaren. Zodra een oppervlaktewaterlichaam een maatgevende afvoer heeft van meer dan 10 liter per seconde en het is geen A-water, dan spreken we van een B-water.
C-wateren: bijvoorbeeld een poel of zakslootje (een slootje waar het regenwater wordt verzameld en kan infiltreren).

De functionele indeling komt niet automatisch overeen met de rol van watergangen in het watersysteem. Een droge overloop van een wijk kan een A-watergang zijn, een meertje kan als C zijn aangegeven. Belangrijke watergangen die door een gemeente worden beheerd kunnen op de kaart ontbreken. Er moet dus altijd een interpretatie plaatsvinden van de bronkaarten, en vaak moet de broninformatie worden aangevuld.

Hoofdwaterlopen anno 2004

Alle kaarten worden kort beschreven. Ook worden per kaart enkele gegevens goed gedocumenteerd, zoals bron, jaartal, contactpersoon ed.

Themakaarten

In de themakaarten wordt informatie van een bepaald thema gecombineerd, waardoor een goed overzicht ontstaat van een relevant thema, zoals de waterstructuur, de bodem of het groen. Bij het maken van een themakaart wordt broninformatie gecombineerd en geïnterpreteerd. Dat moet dus altijd in overleg gaan, waarbij de inzichten van de regionale en lokale experts richtinggevend zijn.
Hiernaast ziet u als voorbeeld van een themakaart een geomorfologische/ bodemkaart van de regio Oss/ Den Bosch.

Landschapskaart DNA omgevingsvisie

landschapstekening Den Bosch en Oss

Systeemkaarten

De themakaarten worden samengevat in 1 systeemkaart, waarop een overzicht wordt gegeven over de samenhang tussen de belangrijkste onderdelen van het natuurlijke systeem: watergangen, bodemsoorten, reliëf, natuur en groenstructuren. De bodemkaart vormt een belangrijke onderlegger, de waterstructuur is daaroverheen getekend. Met de kaart is de samenhang van bodem en waterstructuur inzichtelijk gemaakt.

Landschapskaart DNA omgevingsvisie

Landschapstekening Den Bosch en Oss